'डिजिटल अरेस्ट' फसवणूक: भारतातील धोकादायक स्कॅम
गेल्या काही वर्षांत भारतात 'डिजिटल अरेस्ट' ही फसवणूक मोठ्या प्रमाणात पसरली आहे आणि अनेकांचे लाखो रुपये गेले आहेत. ती कशी चालते आणि बळी पडण्यापासून कसे वाचायचे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
'डिजिटल अरेस्ट' फसवणूक कशी चालते
फसवणूक करणारे स्वतःला पोलिस, CBI, ED, कस्टम, TRAI किंवा कुरिअर कंपनीचे अधिकारी म्हणवतात. ते सांगतात की तुमच्या नावाने आलेल्या पार्सलमध्ये अमली पदार्थ सापडले, किंवा तुमचा नंबर/आधार बेकायदा कामात वापरला गेला आहे, आणि तुमच्यावर 'केस' दाखल झाली आहे.
मग ते व्हिडिओ कॉलवर तुम्हाला 'चौकशी'च्या नावाखाली तासन्तास गुंतवून ठेवतात — हीच ती 'डिजिटल अरेस्ट'. ते बनावट पोलिस ठाणे, गणवेश आणि कागदपत्रे दाखवतात आणि तुम्हाला कोणाशीही बोलू न देता घाबरवतात. शेवटी 'तपासासाठी' किंवा 'जामिनासाठी' पैसे एका खात्यात भरायला सांगतात.
ओळखण्याच्या खुणा
सर्वात मोठी खूण म्हणजे — भारतात कोणतीही खरी तपास यंत्रणा व्हिडिओ कॉलवर 'डिजिटल अरेस्ट' करत नाही. 'डिजिटल अरेस्ट' अशी कोणतीही कायदेशीर पद्धत अस्तित्वात नाही. पोलिस/CBI फोनवर पैसे मागत नाहीत आणि तुम्हाला कॅमेऱ्यासमोर बसवून ठेवत नाहीत.
अति घाई, सतत धमकी, गुप्तता राखण्याचा आग्रह ('कोणालाही सांगू नका'), आणि तातडीने पैसे ट्रान्सफर करण्याचा दबाव — ही सर्व डिजिटल अरेस्ट फसवणुकीची ठळक चिन्हे आहेत. खरी यंत्रणा कधीही असे करत नाही.
बळी पडल्यास किंवा संशय आल्यास काय करावे
असा कॉल आल्यास शांत राहा, कॅमेरा बंद करा आणि फोन ठेवा. कोणतेही पैसे पाठवू नका, OTP देऊ नका. कुटुंबातील एखाद्या व्यक्तीशी बोला — फसवणूक करणारे तुम्हाला एकटे पाडण्याचा प्रयत्न करतात.
ताबडतोब 1930 वर कॉल करा किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवा. पैसे गेले असतील तर बँकेला लगेच कळवून व्यवहार गोठवण्यास सांगा.
भविष्यात असे कॉल पोहोचूच नयेत म्हणून संशयास्पद व मास्क केलेले कॉल फिल्टर करणारे Allociao सारखे मोफत अॅप वापरा आणि अशा नंबरांना तुमच्या ब्लॉक-यादीत टाका.
FAQ
'डिजिटल अरेस्ट' खरी कायदेशीर गोष्ट आहे का?
नाही. 'डिजिटल अरेस्ट' अशी कोणतीही कायदेशीर पद्धत भारतात अस्तित्वात नाही. कोणी व्हिडिओ कॉलवर 'अटक' करत असल्याचे सांगितले तर ती निश्चितच फसवणूक आहे.
पोलिस किंवा CBI फोनवर पैसे मागतात का?
नाही. कोणतीही खरी तपास यंत्रणा फोन किंवा व्हिडिओ कॉलवर पैसे, OTP किंवा बँक तपशील मागत नाही. असे झाल्यास तो स्कॅम आहे — फोन ठेवा आणि 1930 वर कळवा.
असा कॉल आल्यावर सर्वात आधी काय करावे?
घाबरू नका, पैसे पाठवू नका, फोन ठेवा. कुटुंबाशी बोला आणि लगेच 1930 वर किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवा.
Sources
- Indian Cyber Crime Coordination Centre (I4C) — cybercrime.gov.in, हेल्पलाइन 1930
- Press Information Bureau (PIB) — 'Digital Arrest' सार्वजनिक जागरूकता इशारे
- Ministry of Home Affairs, Government of India
हेही वाचा
आयकर परताव्याची फसवणूक: बनावट रिफंड आणि फोनवरील धमक्या
बनावट आयकर विभागाचा अधिकारी परताव्याचे आमिष दाखवतो किंवा तातडीने कर भरण्याची धमकी देतो. फोन आणि एसएमएसवरून होणारी ही फसवणूक कशी ओळखावी आणि काय करावे.
एआय व्हॉइस-क्लोन फसवणूक: जेव्हा संकट तुमच्याच माणसाच्या आवाजात बोलते
एखादा नातेवाईक घाबरून तातडीने पैसे मागतो — पण तो आवाज एआयने क्लोन केलेला असू शकतो. आजी-आजोबांना लक्ष्य करणारी ही नवी फसवणूक कशी ओळखावी आणि सुरक्षित प्रतिक्रिया कशी द्यावी.
फोनवर फसवणूक झाली — आता काय करावे?
फोनवर फसवणूक झाल्यावर त्वरित पावले: सायबर हेल्पलाइन 1930, cybercrime.gov.in, बँकेला कळवा, पोलिस तक्रार — मराठीत.