ਫ੍ਰਾਡ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਕਰੀਏ: ਕਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰੀਏ

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਸਾਈਬਰ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ

ਵਿੱਤੀ ਠੱਗੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈਲਪਲਾਈਨ '1930' 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਤੁਸੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋਗੇ, ਬੈਂਕ/ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ (ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰਨਾ) ਉੱਨਾ ਹੀ ਸੌਖਾ ਹੋਵੇਗਾ — ਇਸ ਲਈ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੋਰਟਲ cybercrime.gov.in 'ਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰੋ। ਇੱਥੇ ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਫ਼ਿਸ਼ਿੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ

ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਨੰਬਰ (ਕਾਰਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਦੀ ਅਸਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ) 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰ ਕੇ ਠੱਗੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿਓ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਾਰਡ/ਖਾਤਾ ਬਲਾਕ ਕਰਵਾਓ। ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹਵਾਲਾ ਨੰਬਰ (complaint reference) ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ।

ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਲੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ FIR ਦਰਜ ਕਰਵਾਓ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਆਮ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 112 ਹੈ। 1930 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੇ ਪੋਰਟਲ ਦੀ acknowledgement ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਰੱਖੋ — ਇਹ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

RBI ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਣ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਬੂਤ ਸੰਭਾਲੋ ਤੇ ਅੱਗੇ ਬਚਾਅ ਕਰੋ

ਕਾਲ ਦਾ ਨੰਬਰ, ਸਮਾਂ, ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ਾਟ, ਸੁਨੇਹੇ, ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨ ID ਤੇ ਬੈਂਕ ਦੇ SMS — ਸਭ ਸੰਭਾਲੋ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੇ ਜਾਂਚ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੱਕੀ ਐਪ ਜੋ ਠੱਗ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਵਾਈ ਹੋਵੇ (ਜਿਵੇਂ ਰਿਮੋਟ-ਕੰਟਰੋਲ/ਸਕ੍ਰੀਨ-ਸ਼ੇਅਰ ਐਪ) ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾਓ।

ਆਪਣੇ ਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ/UPI ਪਾਸਵਰਡ ਬਦਲੋ, UPI ਪਿਨ ਰੀਸੈੱਟ ਕਰੋ ਤੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰੋ। ਅੱਗੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਲ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ DND ਚਾਲੂ ਰੱਖੋ ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲ-ਬਲਾਕਿੰਗ ਐਪ ਵਰਤੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੱਕੀ ਤੇ ਮਾਸਕ ਕੀਤੇ ਨੰਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਟਰ ਹੋ ਜਾਣ।

FAQ

ਠੱਗੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕਰਾਂ?

ਤੁਰੰਤ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ cybercrime.gov.in 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ। ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਰਿਪੋਰਟ, ਉੱਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ।

ਕੀ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ 1930 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਬੈਂਕ/ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਈ ਵਾਰ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਹੋਈ ਰਕਮ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। RBI ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।

ਕੀ FIR ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਗੰਭੀਰ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੀ ਠੱਗੀ ਵਿੱਚ FIR ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 1930 ਰਿਪੋਰਟ ਤੇ cybercrime.gov.in ਦੀ acknowledgement ਨੰਬਰ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Sources

• ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 (ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਾ)
• cybercrime.gov.in — ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੋਰਟਲ
• Reserve Bank of India (RBI)