Ongakwenza emva kocingo lobugebengu eNingizimu Afrika

Uma usanda kuthola ucingo olusola ukuthi luwumkhonyovu — noma kuthe ngephutha wanikeza imininingwane yakho — ukushesha kubalulekile. Nakhu okufanele ukwenze ngokulandelana, kanye nokuthi ubike kubani.

Esokuqala: vikela imali yakho

Uma unikeze imininingwane ye-akhawunti, i-PIN, i-OTP noma okwekhadi, shayela ibhange lakho NGOKUSHESHA usebenzise inombolo esemuva kwekhadi lakho noma ku-app esemthethweni — hhayi inombolo ekunike yona umuntu oshayile. Wonke amabhange amakhulu (i-FNB, i-Standard Bank, i-Absa, i-Nedbank, i-Capitec) ane-fraud hotline esebenza usuku lonke.

Cela ukuthi bavale (block) ikhadi noma i-akhawunti, baphenye izimali ezingajwayelekile, futhi bashintshe amagama akho okungena (passwords) ne-PIN. Ungalokothi unikeze i-OTP kunoma ubani okushayelayo — ibhange ngeke neze likucele i-OTP ocingweni.

Uma imali isidliwe, cela ukuthi ibhange livule udaba lokukhwabanisa (dispute/fraud case) khona manjalo. Ukushesha kunyusa amathuba okubuyiselwa imali.

Bika ku-SAPS naku-SABRIC

Vula icala esiteshini samaphoyisa esiseduze (SAPS) uthole inombolo ye-case (CAS number). Lena ibalulekile uma ufuna ukulwa nendaba yemali ebhange noma ukulandelela udaba. Ungashayela i-SAPS Crime Stop ku-08600 10111.

Bika ubugebengu obuphathelene namabhange noma ne-banking fraud ku-SABRIC (South African Banking Risk Information Centre), eqoqa ulwazi ngezigameko zokukhwabanisa zamabhange. Le mininingwane isiza ukubona namasu amasha abagebengu.

Uma ucingo beluyiscam ye-marketing noma kuphulwe imininingwane yakho ngokuphambana ne-POPIA, faka isikhalo nase-Information Regulator ku-inforegulator.org.za.

Gcina ubufakazi futhi uxwayise abanye

Gcina yonke into: inombolo yocingo, isikhathi, lokho okushiwo, nawo wonke ama-SMS noma ama-WhatsApp. Faka isithombe-skrini (screenshot). Lobu bufakazi buyasiza amaphoyisa nebhango.

Vimba inombolo ku-app yakho ukuze bangaphinde bakushayele. I-Allociao ikuvumela ukufaka kalula inombolo ohlwini lwakho lokuvimba, kanye nokuvimba wonke amakholi afihliwe asetshenziswa kakhulu izigebengu.

Tshela imindeni nabangani ukuze nabo baqaphele, ikakhulukazi abadala abavame ukuhlaselwa. Ukwabelana ngolwazi kuvimba abanye ekulahlekelweni.

FAQ

Ngubani okufanele ngimshayele kuqala uma ngikhwatshanisiwe?

Shayela ibhango lakho kuqala usebenzise i-fraud hotline esemuva kwekhadi lakho ukuze bavale i-akhawunti. Bese ubika ku-SAPS uthole i-CAS number.

Ingabe ibhango lizoyibuyisa imali yami?

Kuncike esimweni nokuthi ushesha kangakanani. Ukubika masinyane, ngaphambi kokuba imali ikhokhwe, kunyusa amathuba okubuyiselwa. Ungalibali ukuvula i-fraud case.

Ngiyabika kuphi i-banking scam?

Ku-SAPS (Crime Stop 08600 10111) ne-SABRIC. Uma kuphulwe ubumfihlo bemininingwane yakho, faka isikhalo ne-Information Regulator.

Sources

  • South African Police Service (SAPS) — Crime Stop 08600 10111
  • South African Banking Risk Information Centre (SABRIC) — sabric.co.za
  • Information Regulator (South Africa) — inforegulator.org.za
  • Banking Association South Africa — banking.org.za

Usukulungele ukuzama?

Landa i-Allociao