છેતરપિંડી કૉલ પછી શું કરવું: કોને અને કેવી રીતે ફરિયાદ કરવી

સૌથી પહેલાં: સાયબર હેલ્પલાઇન 1930 પર કૉલ કરો

નાણાકીય છેતરપિંડી થાય તો તરત રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન '1930' પર કૉલ કરો. આ ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા ચલાવાતી હેલ્પલાઇન છે. તમે જેટલા જલદી રિપોર્ટ કરશો, બૅન્ક/પોલીસ માટે પૈસાને આગળ ટ્રાન્સફર થતા રોકવા (ફ્રીઝ કરવા) એટલું જ સહેલું બને — એટલે મિનિટોની પણ ઢીલ ન કરો.

આ સાથે જ તમે રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ cybercrime.gov.in પર ઑનલાઇન ફરિયાદ નોંધાવો. અહીં નાણાકીય છેતરપિંડી, ફિશિંગ અને બીજા સાયબર ગુનાની રિપોર્ટ કરી શકાય છે.

તમારી બૅન્ક અને પોલીસને જાણ કરો

તરત તમારી બૅન્કના સત્તાવાર ગ્રાહક સેવા નંબર (કાર્ડની પાછળ કે બૅન્કની ખરી વેબસાઇટ પર આપેલા) પર કૉલ કરીને છેતરપિંડીની જાણ કરો અને અસર પામેલ કાર્ડ/ખાતું બ્લૉક કરાવો. બૅન્ક પાસેથી લેખિત ફરિયાદ સંદર્ભ ક્રમાંક (complaint reference) જરૂર લો.

ગંભીર કિસ્સામાં નજીકના પોલીસ સ્ટેશન કે સાયબર ક્રાઇમ સેલમાં FIR નોંધાવો. 1930 પર કરેલી રિપોર્ટ અને પોર્ટલની acknowledgement ક્રમ સાથે રાખો — એ તપાસમાં કામ આવે છે.

RBIના માર્ગદર્શન મુજબ, જો તમે અનધિકૃત ટ્રાન્ઝૅક્શનની સમયસર જાણ કરી હોય તો તમારી જવાબદારી મર્યાદિત રહી શકે — એટલે તરત રિપોર્ટ કરવાથી તમારા પૈસા પાછા મળવાની શક્યતા વધે છે.

પુરાવા સાચવો અને આગળ બચાવ કરો

કૉલનો નંબર, સમય, સ્ક્રીનશૉટ, સંદેશા, ટ્રાન્ઝૅક્શન ID અને બૅન્કના SMS — બધું સાચવો. એ ફરિયાદ અને તપાસ માટે જરૂરી પુરાવા છે. કોઈ પણ શંકાસ્પદ ઍપ જે છેતરનારે તમારી પાસે ઇન્સ્ટૉલ કરાવી હોય (જેમ કે રિમોટ-કંટ્રોલ/સ્ક્રીન-શેર ઍપ) એને તરત કાઢી નાખો.

તમારા નેટ બૅન્કિંગ/UPI પાસવર્ડ બદલો, UPI પિન રીસેટ કરો અને જરૂર પડે તો ડિવાઇસને સુરક્ષિત કરો. આગળ આવા કૉલ ઓછા કરવા DND ચાલુ રાખો અને એક કૉલ-બ્લૉકિંગ ઍપ વાપરો, જેથી શંકાસ્પદ અને માસ્ક કરેલા નંબર પહેલેથી જ ફિલ્ટર થઈ જાય.

FAQ

છેતરપિંડી પછી સૌથી પહેલાં કોને કૉલ કરું?

તરત સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન 1930 પર કૉલ કરો અને સાથે cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવો. એ પછી તમારી બૅન્કને જાણ કરો. જેટલા જલદી રિપોર્ટ, એટલી વધુ પૈસા રોકવાની શક્યતા.

શું પૈસા પાછા મળી શકે?

જો તમે ખૂબ જલદી 1930 પર રિપોર્ટ કરો તો બૅન્ક/અધિકારી ઘણી વાર ટ્રાન્સફર થયેલી રકમ ફ્રીઝ કરી શકે છે. RBI નિયમ હેઠળ સમયસર જાણ આપવાથી તમારી જવાબદારી મર્યાદિત રહી શકે. પણ એની ખાતરી નથી, એટલે ઢીલ ન કરો.

શું FIR નોંધાવવી જરૂરી છે?

ગંભીર કે મોટી રકમની છેતરપિંડીમાં FIR નોંધાવવી સારી. 1930 રિપોર્ટ અને cybercrime.gov.inની acknowledgement ક્રમ પણ કાયદેસર રીતે ફરિયાદની પુષ્ટિ કરે છે.

Sources

• સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન 1930 (ગૃહ મંત્રાલય)
• cybercrime.gov.in — રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ
• Reserve Bank of India (RBI)