'आफ्नै नम्बरले मलाई फोन गरिरहेको छ': के भइरहेको छ?
स्क्रिनमा तपाईंकै नम्बर देखिन्छ — ठ्याक्कै त्यही अंकहरू, र त्यसैले तपाईंलाई फोन गरिरहेको छ। यो असम्भव लाग्छ। तर ढुक्क हुनुहोस् — तपाईंको लाइन क्लोन भएको छैन, न त तपाईंको फोन ह्याक नै भएको छ। यो 'कलर आईडी स्पुफिङ' नामक प्रसिद्ध ठगी चाल हो।
ऐना स्पुफिङ बुझ्दै
इन्टरनेट कलिङ सफ्टवेयर प्रयोग गरेर जोसुकैले अर्कोको स्क्रिनमा कुन नम्बर देखियोस् भन्ने छान्न सक्छ। तपाईंकै नम्बर देखाउनु एक पासो हो — यसले अलमल्याउँछ, त्यसैले 'प्राविधिक खराबी होला' भन्ठानेर तपाईं सजिलै फोन उठाउनुहुन्छ।
एकपटक तपाईं लाइनमा आएपछि रेकर्ड गरिएको सन्देश वा नक्कली एजेन्टले तपाईंलाई डर देखाउँछ — खाता बन्द भयो, पार्सल अड्कियो, रिफन्ड तयार छ। उद्देश्य एउटै हो: तपाईंको विवरण वा पैसा झिक्नु। तपाईंको नम्बर ह्याक भएको होइन, बस देखाइएको मात्र हो।
सही प्रतिक्रिया
फोन नउठाउनुहोस्, वा चाल थाहा पाउनासाथ राख्नुहोस्। कुनै बटन नथिच्नुहोस् र बैंक विवरण वा SMS मा आएको OTP कहिल्यै नभन्नुहोस्। कुनै साँचो सेवाले तपाईंकै नम्बरबाट तपाईंलाई फोन गर्दैन।
'फिर्ता फोन' गर्नुको अर्थ छैन — तपाईं आफ्नै भ्वाइसमेलमा पुग्नुहुन्छ। साँचो कलर स्क्रिनको त्यो नम्बरपछाडि नै लुकिरहन्छ।
आफ्नो सुरक्षा र उजुरी
नेपालमा नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण स्पुफिङ रोक्न उपायहरू ल्याउँदैछ; विदेशबाट आउने नक्कली नेपाली नम्बर चिनेर रोक्ने प्रणालीमा काम भइरहेको छ। शङ्कास्पद कलको उजुरी नेपाल प्रहरीको साइबर ब्यूरोमा गर्नुहोस्।
यी उपाय सर्वत्र नपुगुन्जेल Allociao जस्तो छनोटले चिनिएका स्पुफिङ ढाँचा समात्छ र तपाईंको लागि फोन काट्छ, ताकि तपाईंकै स्क्रिनले झुट बोलिरहेको छ कि भनेर तपाईंले सोच्नुनपरोस्।
FAQ
मेरो फोन ह्याक भएको हो?
प्रायः कहिल्यै होइन। ठगले स्पुफिङ सफ्टवेयर प्रयोग गरेर तपाईंको नम्बर मात्र देखाएको हो। तपाईंको लाइन सामान्य रूपमा चलिरहेको छ।
यस्तो कल आउँदा के गर्ने?
नउठाउनुहोस् वा राख्नुहोस्, केही नभन्नुहोस् र साइबर ब्यूरोमा उजुरी गर्नुहोस्। त्यो नम्बरमा फिर्ता फोन गर्ने प्रयास नगर्नुहोस्।
नेपालमा स्पुफिङमा कसले काम गर्छ?
नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले दूरसञ्चार कम्पनीहरूसँग मिलेर नक्कली नम्बर स्रोतमै रोक्न काम गरिरहेको छ।
Sources
यो पनि पढ्नुहोस्
मौन कल: उठाउँदा अर्कोपट्टि कसैले नबोल्दा
फोन बज्छ, तपाईं उठाउनुहुन्छ र अर्कोपट्टि कुनै आवाज हुँदैन। यी मौन कल किन आउँछन्, यसको पछाडि के लुकेको हुन्छ र नेपालमा कसरी उजुरी गर्ने भन्ने कुरा बुझ्नुहोस्।
रोबोकल: स्वचालित सन्देश चिन्ने र काट्ने
रेकर्ड गरिएका सन्देश, '१ थिच्नुहोस्' रोबोट, नक्कली ऋण र लोभलाग्दो अफर कल: स्वचालित रोबोकल कसरी चिन्ने र नेपालमा कसरी रोक्ने भन्ने व्यावहारिक जानकारी।
नचिनेको नम्बरबाट कल आयो — फिर्ता गर्ने कि नगर्ने?
नेपालमा नचिनेको वा विदेशी नम्बरबाट मिस्ड कल आउँदा फिर्ता कल गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। वान-रिङ ठगी कसरी चिन्ने र के गर्ने जान्नुहोस्।
नेपालमा जोखिमपूर्ण नम्बर र शंकास्पद कल कसरी चिन्ने
नेपालमा कुन नम्बर/प्रिफिक्स जोखिमपूर्ण हुन्छन्, विदेशी कोड कसरी चिन्ने र शंकास्पद नम्बर पहिचान गर्ने सजिलो उपाय।