ભારતનું સત્તાવાર એન્ટિ-ટેલિમાર્કેટિંગ રજિસ્ટર (DND)
ભારતમાં અણગમતી માર્કેટિંગ કૉલ અને SMS રોકવાનો સત્તાવાર રસ્તો TRAIનું 'Do Not Disturb' (DND) તંત્ર છે. અહીં સમજો કે એ કેવી રીતે કામ કરે છે, એને કેવી રીતે ચાલુ કરવું, અને એની મર્યાદાઓ શું છે.
DND શું છે અને કયા કાયદા હેઠળ છે
DNDને TRAIના TCCCPR (Telecom Commercial Communications Customer Preference Regulations) હેઠળ ચલાવાય છે. એક વાર DND ચાલુ કર્યા પછી નોંધાયેલા ટેલિમાર્કેટરો માટે તમને પ્રમોશનલ કૉલ કે SMS મોકલવાનું કાયદેસર રીતે પ્રતિબંધિત થઈ જાય છે.
DND બે પ્રકારનું છે: 'Fully Blocked' (બધી પ્રમોશનલ કૉલ/SMS બંધ) અને 'Partially Blocked' (તમે જે શ્રેણીઓ ઇચ્છો એ જ બ્લૉક કરો — જેમ કે બૅન્કિંગ/વીમો, રિયલ એસ્ટેટ, એજ્યુકેશન, હેલ્થ, ટૂરિઝમ વગેરે).
DND કેવી રીતે ચાલુ કરવું
સૌથી સહેલો રસ્તો: તમારા મોબાઇલથી 1909 પર કૉલ કરો કે SMS મોકલો. સંપૂર્ણ બ્લૉક કરવા માટે 'START 0' લખીને 1909 પર SMS કરો; કોઈ ખાસ શ્રેણી રોકવી હોય તો એ શ્રેણીનો કોડ મોકલો (રીત ઑપરેટર જણાવે છે).
આ ઉપરાંત તમે તમારા ઑપરેટર (Jio, Airtel, Vi, BSNL વગેરે)ની સત્તાવાર ઍપ કે વેબસાઇટમાં જઈને પણ DND પસંદગીઓ ગોઠવી શકો છો. TRAIની પોતાની 'DND' ઍપ પણ છે, જ્યાંથી તમે નોંધણી કરી શકો અને અણગમતી કૉલ/SMSની ફરિયાદ નોંધાવી શકો.
DND અમલમાં આવતાં સામાન્ય રીતે થોડા દિવસ લાગે છે. એ પછી પણ જો કોઈ નોંધાયેલો ટેલિમાર્કેટર તમને હેરાન કરે, તો તમે એ જ 1909 કે TRAI DND ઍપ દ્વારા ફરિયાદ નોંધાવી શકો.
DND શું રોકી શકતું નથી
DND ફક્ત નોંધાયેલા માર્કેટરો પર લાગુ પડે છે. ખરા છેતરનારા, નકલી લોન/નોકરી કૉલ કરનારા અને બિન-નોંધાયેલા સ્પૅમર સામાન્ય 10-આંકડાના નંબરથી કૉલ કરે છે અને કાયદાની પરવા કરતા નથી — DND એમને રોકશે નહીં.
એટલે DNDને એક સ્તર ગણો અને એની ઉપર ઑપરેટરનું સ્પૅમ ફિલ્ટર તથા એક કૉલ-બ્લૉકિંગ ઍપ ઉમેરો. ભેગાં મળીને એ ખરી સુરક્ષા આપે છે. OTP, બૅન્ક ટ્રાન્ઝૅક્શન એલર્ટ અને સેવા સંદેશા 'ટ્રાન્ઝૅક્શનલ' હોય છે, એટલે DND હોવા છતાં આવતા રહે છે — અને એ બરાબર છે.
FAQ
DND ચાલુ કરવામાં કોઈ ફી લાગે?
ના, DND સંપૂર્ણ મફત છે. તમે 1909 પર SMS/કૉલ કે તમારા ઑપરેટરની ઍપથી એને ચાલુ કરી શકો.
DND લગાવ્યા પછી પણ પ્રમોશનલ કૉલ આવે છે, શું કરું?
1909 કે TRAI DND ઍપ પર એ નંબર/સંદેશાની ફરિયાદ નોંધાવો. નોંધાયેલા માર્કેટર માટે DND તોડવું એ નિયમ-ઉલ્લંઘન છે અને એના પર પગલાં લેવાઈ શકે છે.
શું DND છેતરપિંડી કૉલ પણ રોકે છે?
ના. છેતરનારા નોંધાયેલા હોતા નથી અને સામાન્ય નંબરથી કૉલ કરે છે, એટલે DND એમને રોકતું નથી. એ માટે સાવધાની અને બ્લૉકિંગ ઍપ જરૂરી છે.